‘मृत्युंजय’ म्हणजे ‘मृत्यूवर विजय मिळवणारा’. हे नाव कादंबरीच्या नायक सदाशिवराव भाऊ यांच्या जीवनक्रमाला अत्यंत सार्थ ठरते. पानिपतच्या तिसऱ्या युद्धात (१७६१) त्यांनी अफगाण शासक अहमदशाह अब्दालीशी लढताना जो कर्तव्यदक्षतेचा आदर्श ठेवला, त्यामुळे ते मृत्यूवर विजय मिळवून अमर झाले.
या कादंबरीचे वैशिष्ट्य म्हणजे, शिवाजी सावंत यांनी इतिहासाच्या कोरड्या घटनांना रोमँटिक आणि मानवी रंग दिला आहे. कादंबरीतून आपल्याला तत्कालीन मराठी राजवटीचा विस्तार, नाना फडणविसांचे राजकारण, माधवराव पेशव्यांची अस्वस्थता आणि सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे सदाशिवराव भाऊ यांचे वैयक्तिक जीवनातील द्वंद्व चितारले आहे.
शिवाजी सावंत यांनी लिहिलेली ‘मृत्युंजय’ ही मराठी साहित्यातील एक अमृतमान कादंबरी आहे. महान पेशवे सदाशिवराव भाऊ यांच्या जीवनावर आधारलेली ही कादंबरी म्हणजे केवळ एक ऐतिहासिक कादंबरी नसून, ती मानवी मनाचा, कर्तव्यनिष्ठेचा आणि शेवटपर्यंत लढण्याच्या अदम्य साहसाची गाथा आहे. Mrityunjay Kadambari In Marathi
लेखनशैली अत्यंत ओघवती आणि भावनाप्रधान आहे. सावंत यांनी मराठी भाषेचा जो समृद्ध वापर केला आहे, तो वाचकाला अठराव्या शतकात घेऊन जातो. युद्धाचे वर्णन इतके जिवंत आहे की वाचताना घोड्यांचे हरणे, बंदुकांच्या गोळ्यांचा आवाज आणि मराठी सैनिकांचा जयजयकार कानात घुमू लागतो.
मृत्युंजय : कर्तव्य आणि करुणेचा ऐतिहासिक वेध ती मानवी मनाचा
(तुमचे नाव)
‘मृत्युंजय’ ही केवळ कादंबरी नसून ती मराठी माणसाच्या ‘जिगर’ची ओळख आहे. पानिपतमध्ये पराभव झाला, पण मराठी शौर्य कधीच पराभूत झाले नाही, हे या कादंबरीचे मूळ संदेश आहे. सदाशिवराव भाऊंसारखा नायक जरी रणांगणात शहीद झाला, तरी तो ‘मृत्युंजय’ झाला. Mrityunjay Kadambari In Marathi
कादंबरीतील सर्वात भोवणारी व्यक्तिरेखा म्हणजे पार्वतीबाई (भाऊंची पत्नी) आणि आनंदीबाई. त्यांच्यातील नाते, त्याग, प्रेम आणि संयम यांनी कादंबरीला एक हृदयस्पर्शी उंची दिली आहे. विशेषतः पानिपतच्या युद्धापूर्वीचा प्रसंग जिथे सदाशिवराव रणांगणात उतरण्यापूर्वी आपल्या आवडत्या बहिणीशी बोलतात, तो भाग वाचताना डोळ्यात पाणी येते.
